Haarlem Buitenbeeld is een podcastserie over bekende en onbekende kunstwerken in de publieke ruimte in Haarlem. Sietske Roorda (kunsthistorica en publicist) en Marius Bruijn (erfgoedspecialist en theatermaker) onderzoeken in het tweede seizoen van de podcast de kunstwerken vanuit het thema democratie in de publieke ruimte.
Kunst in de publieke ruimte is een afspiegeling van de heersende waarden van een samenleving op een bepaald moment. Zo weet je wel hoe laat het is als je in een land bent en het eerste wat je ziet een standbeeld van de leider op een sokkel is. Maar wat vertelt een abstract kunstwerk in de middenberm op een rotonde ons over een democratische samenleving?
Op een moment dat er steeds meer gemorreld wordt aan de parlementaire democratie, verbinden Marius en Sietske verschillende kunstwerken in Haarlem aan onderwerpen, zoals burgerschap, de moderne samenleving en diversiteit. Welke waarden worden gereflecteerd door de kunstwerken in de publieke ruimte, en hoe past deze kunst in onze huidige maatschappij?
Makers: Sietske Roorda en Marius Bruijn
Organisatie: 37PK Dank aan: Haarlems Media Fonds, Gemeente Haarlem
Hoe ons verleden een gezicht krijgt
In deze aflevering staat het ‘oerstandbeeld’ centraal: het beeld van de Haarlemse historische held Laurens Coster, de zogenaamde uitvinder van de boekdrukkunst. Beeldhouwer Louis Royes (1793-1868) maakte in 1856 dit klassieke standbeeld dat inmiddels een Haarlems icoon op de Grote Markt is geworden. Maar Marius en Sietske vragen zich wel af wat tegenwoordig nog de betekenis van dit kunstwerk is?
Krijgt de gewone burger een standbeeld?
Hoe heeft het openbare park De Haarlemmerhout het burgerschap van de Haarlemmers vormgegeven en welke rol speelt kunst in de publieke ruimte hierin? De Hout komt ook meermaals in literatuur voor met als bekendste voorbeeld het boek ‘Camera Obscura’ (1893) van Nicolaas Beets (pseudoniem Hildebrand), waarin het moderne burgerschap gekarakteriseerd wordt.
De Held van Haarlem is een Amerikaan
Hansje Brinker, de ‘Hero of Haarlem’ is in de VS zo’n bekend figuur in populaire cultuur, dat Amerikaanse toeristen ontsteld waren dat niemand ze kon aanwijzen waar dit fictieve figuur zijn hand in de dijk had gehouden om zo een overstroming te voorkomen. Daarom werd in 1950 bij de sluis van Spaarndam een beeld geplaatst van de hand van beeldhouwster Gra Rueb.
Hebben we onszelf als Nederlanders hier ooit mee kunnen identificeren? En zou dit beeld vandaag nog steeds geplaatst worden met de geopolitieke verschuivingen die hebben plaatsgevonden?
Kunstwerk: De Held van Haarlem, Gra Rueb, 1950
Geïnterviewd: Han Bouwens, ondernemer te Spaarndam
Wie is er onzichtbaar op straat?
In het Westen is er een beeldcultuur waarbij voornamelijk witte mannen geëerd worden met een groots standbeeld. Maar wie verder ontbreekt er eigenlijk in de publieke ruimte? In deze aflevering beginnen we bij het kleine beeldje Malle Babbe van Kees Verkade naar het beroemde schilderij van Frans Hals. De Malle Babbe’s van deze wereld worden namelijk niet vaak op een voetstuk geplaatst.
Kunstwerken: Malle Babbe, Kees Verkade, 1978; Mona Gaga, Telmomiel, 2018
Geinterviewden: Manique Hendriks, Frans Hals Museum; Tamara Sterman, 37PK
Kunst als bouwsteen van het huis
Zelden gingen de politiek en architectuur zo goed met elkaar samen als tijdens de periode van de Amsterdamse School en beeldhouwkunst was daar een kern onderdeel van. Die bouwprojecten uit de jaren ‘20 beperken zich niet alleen tot Amsterdam – ook in Haarlem Noord vinden we een voorbeeld van deze stijl en het sociaal idealisme, met als doel om de arbeidersklasse te verheffen.
Hoe zien we de sociale ideeën van toen terug in de Amsterdamse School en welke rol speelt kunst hierbij? Wat kunnen we vandaag de dag leren van deze historische bouwstijl en de bijbehorende sociale idealen om bijv. onze huidige wooncrisis te bestrijden?
Kunstwerk: Troelstranaald, Hendrik van den Eijnde, 1920
Maakt kunst de stad, of maakt de stad kunst?
Sietske en Marius nemen in deze aflevering Schalkwijk onder de loep, het grootste stadsdeel van Haarlem. Daar staat voornamelijk architectuur van na de jaren ’60, gebouwd om de woningnood op te lossen. Maar wat heeft het vooruitgangsgeloof ons tijdens de wederopbouw opgeleverd? Wat is de rol van kunst in de publieke ruimte in deze maakbare samenleving en onderdeel van onze democratie?
Kunstwerken: Spiraal, Lucien den Arend, 1986; Voorstel 22, Anno Dijkstra, 2009
Geïnterviewd: Lucien den Arend; Anno Dijkstra; Gabriel Verheggen ABC Architectuurcentrum Haarlem
Haarlem Buitenbeeld is een podcast over verschillende kunstwerken in de publieke ruimte in Haarlem. Marius Bruijn (erfgoedspecialist en theatermaker) en Sietske Roorda (kunsthistorica en publicist) onderzoeken en maken een hoorspel over de kunstwerken om vervolgens de kunstwerken samen te bespreken. Met een open blik, bekritiseren zij zo de kunst en omgeving, en gaan op zoek naar de verborgen verhalen achter de kunstwerken.
In de podcast worden zowel klassieke kunstwerken, zoals het standbeeld van Laurens Coster, als hedendaagse kunstwerken, zoals de sculpturen van Dora Dolz en Hannes Kuiper besproken. De zoektocht leidt van het historische centrum tot andere woonwijken in de stad. En elke aflevering begint met een kort hoorspel, geïnspireerd op de kunstwerken, waarbij fictie en werkelijkheid door elkaar heenlopen. Zo kunnen bewoners en bezoekers van Haarlem op een nieuwe manier de omgeving ontdekken, waar telkens andere verhalen in opduiken.
Met dank aan kunstplatform 37PK. Gemeente Haarlem en het Prins Bernhard Cultuurfonds.